Μέρος B – Οικογενειακός δεξιότητες

ΕΝΟΤΗΤΑ: Οικογενειακός Γραμματισμός

1. Οικογενειακός

2. ΜαθησιακοίΣτόχοι

3. ΣχετικάμετονΟικογενειακόΓραμματισμό
3.1. Προσπάθειες ορισμού του Οικογενειακού Γραμματισμού
3.2. Σημασία του Οικογενειακού Γραμματισμού
3.3. Πρακτικές Γραμματισμού στο πλαίσιο του Οικογενειακού Γραμματισμού
3.4. Προώθηση της κουλτούρας γραμματισμού στο σπίτι: Μια Επισκόπηση Πρωτοβουλιών Οικογενειακού Γραμματισμού

4. Αυτοαξιολόγηση για τον Οικογενειακό Γραμματισμό

1. ΕισαγωγήστηνΕνότητα

Η ενότητα αυτή θα προωθήσει τη θεωρητική και πρακτική μάθηση για το θέμα του οικογενειακού γραμματισμού, έτσι ώστε οι εθελοντές να αναγνωρίσουν τον σημαντικό ρόλο του και να μπορέσουν να υποστηρίξουν καλύτερα τις οικογένειες των μεταναστών, των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο προς την ομαλή ενσωμάτωση στην κοινωνία υποδοχής.

Στις παραδοσιακές κοινωνίες, ο σχολικός γραμματισμός αναγνωρίζεται εκτενώς ως το μοναδικό πλαίσιο όπου μπορεί να συμβεί (αποτελεσματική) διδασκαλία και μάθηση. Ωστόσο, στα σύγχρονα χρόνια, αν και οι μοντέρνες κοινωνίες εκτιμούν το ρόλο των σχολείων και της σχολικής εκπαίδευσης / σχολικού γραμματισμού, έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι η διδασκαλία και η μάθηση μπορούν να συμβούν σε άλλα πλαίσια και περιβάλλοντα και η οικογένεια είναι ένας από αυτά.

Ο οικογενειακός γραμματισμός σχετικά πρόσφατα αναγνωρίστηκε στην Ευρώπη. Ωστόσο, αναγνωρίζεται ευρέως στη Βόρεια Αμερική, όπου έχουν εφαρμοστεί πολλά προγράμματα οικογενειακού γραμματισμού που απευθύνονταν σε οικογένειες χαμηλού εισοδήματος και οικογένειες μεταναστών, με στόχο την καταπολέμηση του ενήλικου αναλφαβητισμού και την παροχή καλύτερων ευκαιριών για το μέλλον των παιδιών τους, μειώνοντας έτσι την ανισότητα μέσω της εκπαίδευσης. Οι αμερικανικές και καναδικές βιβλιοθήκες και τα κέντρα οικογενειακού γραμματισμού προσφέρουν μια πλούσια συλλογή πληροφοριών και εκπαιδευτικών πόρων για το θέμα στο διαδίκτυο.

2. Μαθησιακοίστόχοι
  • Δυνατότητα ορισμού του οικογενειακού γραμματισμού
  • Ενημέρωση για τον ρόλο του οικογενειακού γραμματισμού
  • Δυνατότητα εντοπισμού, εισήγησης και ανάπτυξης καλών πρακτικών οικογενειακού γραμματισμού
3. ΣχετικάμετονΟικογενειακόΓραμματισμό

Η οικογένεια είναι το κύριο περιβάλλον για το νεογέννητο και τα μέλη της οικογένειας είναι οι πρώτοι που αγαπούν, φροντίζουν, υποστηρίζουν και διδάσκουν το μικρό παιδί. Σε αυτή την ενότητα, θα παρουσιαστεί η σημασία της οικογένειας και του οικογενειακού γραμματισμού και θα γίνουν κάποιες προσπάθειες καθορισμού του όρου, ενώ οι πρακτικές και τα προγράμματα οικογενειακού γραμματισμού θα παρουσιαστούν, θα συζητηθούν και θα εξεταστούν κριτικά.


3.1. Προσπάθειες ορισμού του Οικογενειακού Γραμματισμού

Μόλις πρόσφατα δόθηκε προσοχή στον Οικογενειακό Γραμματισμό στην έρευνα, την πρακτική και τη χάραξη πολιτικής στο πλαίσιο της ΕΕ, σε αντίθεση με τη Βόρεια Αμερική, όπου υπάρχει ποικιλία καλών πρακτικών σε προγράμματα και πρωτοβουλίες που πραγματοποιούνται.

Πριν ξεκινήσουμε με τον καθορισμό του όρου και την καταγραφή διαφόρων πρακτικών και προγραμμάτων οικογενειακού γραμματισμού, μπορείτε να δοκιμάσετε τις γνώσεις σας με την παρακάτω προκαταρκτική εξέταση και να μάθετε τι γνωρίζετε για τον Οικογενειακό Γραμματισμό:


Άσκηση: Προκαταρκτική Εξέταση για τον Οικογενειακό Γραμματισμό: Μάθετε τι γνωρίζετε για τον Οικογενειακό Γραμματισμό

1. Έχετε ποτέ ακούσει τον όρο οικογενειακός γραμματισμός;
α. Ναι
β. Όχι

2. Σε τι πιστεύετε ότι αναφέρεται ο όρος οικογενειακός γραμματισμός;
α. Γονείς και παιδιά μαθαίνουν μαζί
β. Μορφωτικό επίπεδο των γονέων
γ. Μια οικογένεια με χαμηλά επίπεδα γραμματισμού
δ. Μια οικογένεια με υψηλά επίπεδα γραμματισμού
ε. Δεν γνωρίζω

3. Πιστεύετε ότι το δικό σας επίπεδο γραμματισμού μπορεί να έχει επίδραση στις παρούσες και μελλοντικές δυνατότητες του παιδιού σας;
α. Όχι
β. Ναι (παρακαλώ εξηγήστε) .........

4. Πιστεύετε ότι περνάτε αρκετό χρόνο με τα παιδιά σας;
α. Ναι
β. Όχι, θα ήθελα να περνώ περισσότερο χρόνο μαζί τους

5. Ποια πιστεύετε ότι είναι τα οφέλη του να περνάτε χρόνο με τα παιδιά σας; (μπορείτε να επιλέξετε περισσότερες από μία απαντήσεις)
α. Ενισχύονται οι δεσμοίn
β. Βελτιώνεται ο γραμματισμός τους
γ. Διδάσκονται την πειθαρχία
δ. Τα γνωρίζω καλύτερα
ε. Δεν γνωρίζω
στ. Άλλο (παρακαλώ διευκρινίστε) ...................

6. Τι είδους δραστηριότητες που κάνετε με τα παιδιά σας πιστεύετε ότι μπορούν να βελτιώσουν τον γραμματισμό τους; (μπορείτε να επιλέξετε περισσότερες από μία απαντήσεις)
α. Συζήτηση
β. Τραγούδι
γ. Από κοινού ανάγνωση
δ. Παιχνίδι
ε. Βοήθεια με την κατ’ οίκον εργασία
στ. Μαγειρική
ζ. Δεν γνωρίζω
η. Άλλο (παρακαλώ διευκρινίστε) ............

7. Γνωρίζετε τι είναι ένα πρόγραμμα οικογενειακού γραμματισμού;
α. Ναι
β. Όχι

8. Έχετε λάβει μέρος ποτέ σε γραμματισμού;
α. Ναι
β. Όχι

9. Γνωρίζετε οποιαδήποτε προγράμματα οικογενειακού γραμματισμού στην πόλη/περιοχή σας;
α. Ναι
β. Όχι


Πηγή: έργο DECENT Ενότητα 6, Παράρτημα 1, https://decent.erasmus.site/wp-content/uploads/2019/09/DECENT-IO1-Module-6-EN.pdf

Ο οικογενειακός γραμματισμός είναι ένας όρος που υπογραμμίζει τον ρόλο της οικογένειας και των μελών της (π.χ. μητέρες, πατέρες, αδελφές, αδελφοί, γιαγιάδες, παππούδες, θείες, θείοι, ξαδέλφια, κλπ.) στη ζωή και την ανάπτυξη του παιδιού. Αναφέρεται στα παιδιά και τα μέλη της οικογένειας που μαθαίνουν μαζί και συμμετέχουν σε διάφορες πρακτικές γραμματισμού, δηλαδή σε περιβάλλοντα και γεγονότα όπου λαμβάνει χώρα η μάθηση. Έτσι, η μάθηση δεν συμβαίνει μόνο στο σχολείο και μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας, αλλά μπορεί να συμβεί και έξω από αυτά τα περιβάλλοντα. Η μάθηση μπορεί να συμβεί μακριά από την επίσημη εκπαίδευση, σε μη επίσημα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και μπορεί να είναι ακόμα μια αποτελεσματική και μακρόχρονη διαδικασία.


3.2. Η σημασία του Οικογενειακού Γραμματισμού

Πρώτα απ' όλα, ο γραματισμός είναι σημαντικός, αφού επιτρέπει στους ανθρώπους να καταλαβαίνουν τα γραπτά, οπτικά, κινούμενα, κλπ. κείμενα και πληροφορίες γύρω τους και να επικοινωνούν αποτελεσματικά με το περιβάλλον τους. Σύμφωνα με αυτά, ο οικογενειακός γραμματισμός είναι ζωτικής σημασίας, δεδομένου ότι είναι το πρώτο περιβάλλον ενός παιδιού που θα το ενθαρρύνει να στραφεί προς τον γραμματισμό, διασφαλίζοντας την ανάπτυξη του γραμματισμού από τα αρχικά στάδια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα κίνητρα και τα επιτεύγματα των παιδιών βελτιώνονται όταν οι ενήλικες (γονείς, φροντιστές, δάσκαλοι, κλπ.) συμμετέχουν στην εκπαίδευσή τους, ενθαρρύνοντας την απόκτηση του γραμματισμού και βοηθώντας τα παιδιά να γίνουν επιτυχημένοι και ανεξάρτητοι αναγνώστες (Edwards, 2012; Crawford και Zygouris-Coe, 2006; Auerbach, 1997; Bhola, 1996; DeBruin-Parecki κ.ά., 1997, κλπ.).


3.3. Πρακτικές Γραμματισμού στο πλαίσιο του Οικογενειακού Γραμματισμού
Επειδή ο γραμματισμός είναι η ικανότητα να διαβάζει κανείς, να γράφει, να βλέπει, να σχεδιάζει, να μιλά και να ακούει, με τρόπο που επιτρέπει στους ανθρώπους να καταλαβαίνουν την επικοινωνία με τον κόσμο γύρω τους, οι πρακτικές γραμματισμού είναι γεγονότα και ενέργειες που επηρεάζουν την απόκτηση του γραμματισμού. Κάποιες πρακτικές γραμματισμού που μπορούν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του Οικογενειακού Γραμματισμού μπορούν να είναι οι ακόλουθες.

Πρακτικές Γραμματισμού στο σπίτι και το σχολείο
Υπάρχουν πολλοί τρόποι και καλές πρακτικές για την ενσωμάτωση του γραμματισμού σε καθημερινές πρακτικές και γεγονότα οικογενειακού γραμματισμού. Αυτές οι δραστηριότητες μπορεί να συμβούν αυθόρμητα ή και να προγραμματιστούν. Βοηθούν τα μέλη της οικογένειας να συμμετέχουν σε ουσιαστικά πλαίσια μάθησης, να αναπτύσσουν δεσμούς καθώς δουλεύουν μαζί, να μαθαίνουν και να δημιουργούν μαζί και να διασκεδάζουν και να χαίρονται μαζί.

Άσκηση για τις Πρακτικές Οικογενειακού Γραμματισμού:
Στο πιο κάτω βίντεο: «Συμβουλές για Οικογενειακό Γραμματισμό», η Margaret Eaton δίνει κάποιες συμβουλές για τον τρόπο ενσωμάτωσης του γραμματισμού σε καθημερινές οικογενειακές δραστηριότητες.
1. Εντοπίστε την πρακτική που σας αρέσει περισσότερο και μοιραστείτε την με την ομάδα.
2. Σκεφτείτε άλλες 3 πρακτικές/ γεγονότα/ δραστηριότητες οικογενειακού γραμματισμού και σημειώστε τις.

Πηγή: Margaret Eaton, «Συμβουλές για Οικογενειακό Γραμματισμό»,https://www.youtube.com/watch?v=U4jfCvBP2E4


Κατά καιρούς, αυτές οι δραστηριότητες μπορεί να είναι ίδιες με τις δραστηριότητες του σχολείου και της τάξης. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να είναι διαφορετικές. Ο παρακάτω κατάλογος είναι ενδεικτικός ορισμένων πρακτικών γραμματισμού που εφαρμόζονται στην τάξη και στο σχολείο:

Πρακτικές Γραμματισμού στην Τάξη και στο Σχολείο

Κοινοποίηση μιας ιστορίας
Συζήτηση για ένα βιβλίο που διαβάσαμε
Συμμετοχή σε μια συζήτηση
Κοινοποίηση μιας αστείας εμπειρίας
Βιβλίο-πρόγευμα
Ένας μήνας, ένα βιβλίο
Μια μέρα, μια ταινία
Βραδιά/ βδομάδα/ μήνας οικογενειακού γραμματισμού
Ενθάρρυνση των παιδιών να διαβάσουν ποικιλία κειμένων (π.χ. ποιήματα, παραμύθια, συνταγές, εφημερίδες, διαδικτυακά ιστολόγια, διαφημίσεις, τραγούδια στο youtube, στίχους τραγουδιών, κόμικς, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, εικόνες κλπ.)
Ενθάρρυνση των παιδιών να γράψουν/ σχεδιάσουν ποικιλία κειμένων, π.χ. μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (emails), μηνύματα στο κινητό τηλέφωνο (sms), σημειώσεις, ημερολόγια, λίστες για ψώνια, ποιήματα, κλπ.
Ενθάρρυνση των παιδιών να μιλήσουν για διάφορους σκοπούς, π.χ. να κάνουν ερωτήσεις/ να ζητήσουν πληροφορίες, να δώσουν οδηγίες, να εκφράσουν συναισθήματα, κλπ.


Άσκηση: Διαβάστε τον πιο πάνω κατάλογο. Ποιες από τις πρακτικές γραμματισμού που αναγράφονται μπορούν να γίνουν και πρακτικές οικογενειακού γραμματισμού; Μπορείτε να σκεφτείτε άλλες 5 πρακτικές γραμματισμού στο ίδιο πλαίσιο;

Γεφύρωση του σπιτιού και του σχολείου μέσω του Οικογενειακού Γραμματισμού
Ένα διαχρονικό πρόβλημα γραμματισμού ήταν ο τρόπος γεφύρωσης του σχολείου με το σπίτι. Για πολλούς ειδικούς, ο οικογενειακός γραμματισμός μπορεί να δώσει πολλές απαντήσεις για τη γεφύρωση της εκπαίδευσης στο σπίτι και στο σχολείο.

Άσκηση: Τι πιστεύετε για την άποψη ότι ο οικογενειακός γραμματισμός μπορεί να γεφυρώσει την εκπαίδευση στο σπίτι και στο σχολείο;

3.4. Προώθηση κουλτούρας γραμματισμού στο σπίτι: Μια Επισκόπηση Πρωτοβουλιών Οικογενειακού Γραμματισμού

Αναγνωρίζοντας τον σημαντικό ρόλο του οικογενειακού γραμματισμού, διάφοροι οργανισμοί και άτομα έχουν ξεκινήσει προγράμματα οικογενειακού γραμματισμού, προωθώντας την κουλτούρα γραμματισμού στο σπίτι. Κάποια παραδείγματα είναι τα εξής:

1. Centre for Early Literacy Learning,www.earlyliteracylearning.org
2. National Centre for Family Literacy, https://www.familieslearning.org/
3. Read to Succeed, https://www.readtosucceed.org/
4. Read to Them, https://readtothem.org/
5. The Literacy Bug, https://www.theliteracybug.com/


Άσκηση: Ψάξτε τις Ιστοσελίδες αυτών των οργανισμών και μοιραστείτε τις ιστορίες επιτυχίας τους στην ομάδα.

Άσκηση για Europe Research Campaign for Reading Aloud:
Παρακολουθήστε αυτό το βίντεο σχετικά με το Europe Research Campaign for Reading Aloud: https://www.euread.com/europe-reads/ και απαριθμήστε 5 πρωτοβουλίες οικογενειακού γραμματισμού που μπορεί να υποστηρίξουν τους στόχους της Εκστρατείας:

Πηγή: Europa-Forschungskampagne, https://www.euread.com/europe-reads/

Άσκηση: Σχεδιάζοντας μια Εκστρατεία Οικογενειακού Γραμματισμού
Δουλέψτε μαζί με την ομάδα σας για να σχεδιάσετε μια Εκστρατεία Οικογενειακού Γραμματισμού. Να είστε έτοιμοι να την παρουσιάσετε στις άλλες ομάδες.

4. ΑυτοαξιολόγησηγιατονΟικογενειακόΓραμματισμό
Άσκηση: Σε πόσο καλό επίπεδο βρίσκεστε τώρα σχετικά με τον Οικογενειακό Γραμματισμό; Κάντε την τελική εξέταση (με τις ίδιες ερωτήσεις της πρώτης εξέτασης) και μάθετε.

Τελική εξέταση για τον Οικογενειακό Γραμματισμό: Μάθετε τι γνωρίζετε για τον Οικογενειακό Γραμματισμό

1. Έχετε ποτέ ακούσει τον όρο οικογενειακός γραμματισμός;
α. Ναι
β. Όχι

2. Σε τι πιστεύετε ότι αναφέρεται ο όρος οικογενειακός γραμματισμός;
α. Γονείς και παιδιά μαθαίνουν μαζί
β. Μορφωτικό επίπεδο των γονέων
γ. Μια οικογένεια με χαμηλά επίπεδα γραμματισμού
δ. Μια οικογένεια με υψηλά επίπεδα γραμματισμού
ε. Δεν γνωρίζω

3. Πιστεύετε ότι το δικό σας επίπεδο γραμματισμού μπορεί να έχει επίδραση στις παρούσες και μελλοντικές δυνατότητες του παιδιού σας;
α. Όχι
β. Ναι (παρακαλώ εξηγήστε) .........

4. Πιστεύετε ότι περνάτε αρκετό χρόνο με τα παιδιά σας;
α. Ναι
β. Όχι, θα ήθελα να περνώ περισσότερο χρόνο μαζί τους

5. Ποια πιστεύετε ότι είναι τα οφέλη του να περνάτε χρόνο με τα παιδιά σας; (μπορείτε να επιλέξετε περισσότερες από μία απαντήσεις)
α. Ενισχύονται οι δεσμοίn
β. Βελτιώνεται ο γραμματισμός τους
γ. Διδάσκονται την πειθαρχία
δ. Τα γνωρίζω καλύτερα
ε. Δεν γνωρίζω
στ. Άλλο (παρακαλώ διευκρινίστε) ...................

6. Τι είδους δραστηριότητες που κάνετε με τα παιδιά σας πιστεύετε ότι μπορούν να βελτιώσουν τον γραμματισμό τους; (μπορείτε να επιλέξετε περισσότερες από μία απαντήσεις)
α. Συζήτηση
β. Τραγούδι
γ. Από κοινού ανάγνωση
δ. Παιχνίδι
ε. Βοήθεια με την κατ’ οίκον εργασία
στ. Μαγειρική
ζ. Δεν γνωρίζω
η. Άλλο (παρακαλώ διευκρινίστε) ............

7. Γνωρίζετε τι είναι ένα πρόγραμμα οικογενειακού γραμματισμού;
α. Ναι
β. Όχι

8. Έχετε λάβει μέρος ποτέ σε γραμματισμού;
α. Ναι
β. Όχι

9. Γνωρίζετε οποιαδήποτε προγράμματα οικογενειακού γραμματισμού στην πόλη/περιοχή σας;
α. Ναι
β. Όχι


Πηγή: έργο DECENT Ενότητα 6, Παράρτημα 1, https://decent.erasmus.site/wp-content/uploads/2019/09/DECENT-IO1-Module-6-EN.pdf

Αναφορές/ Πηγές

Βιβλιογραφία
Auerbach, E. R. (1997). Family literacy. In V. Edwards & D. Corson (Eds.), Encyclopedia of language and education (pp. 153–161). London: Springer.

Bhola, H. S. (1996). Family, literacy, development and culture: Interconnections, reconstructions. Convergence, 29, 34–45.

Crawford, P.A., & Zygouris-Coe, V. (2006). All in the family: Connecting home and school with family literacy. Early Childhood Education Journal , 33(4): 261–67.

DeBruin-Parecki, A., Paris, S. G., & Siedenburg, J. (1997). Family literacy: Examining best practices and issues of effectiveness. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 40(8), 596–605.

Edwards, M. (2012) Literacy practices: Using the literacies for learning in further education framework to analyse literacy practices on a post-compulsory education and training teacher education programme. Student Engagement and Experience Journal, 1(1). Available at:
http://research.shu.ac.uk/SEEJ/index.php/seej/article/view/31/Edwards


Βίντεο
https://www.euread.com/europe-reads/ – Europe Research Campaign:
https://www.youtube.com/watch?v=U4jfCvBP2E4 – Margaret Eaton, ‘Tips for Family Literacy’


Ιστοσελίδες
Centre for Early Literacy Learning – www.earlyliteracylearning.org
National Centre for Family Literacy – https://www.familieslearning.org/
Read to Suceed – https://www.readtosucceed.org/
Read to Them – https://readtothem.org/
The Literacy Bug – https://www.theliteracybug.com/
DECENT project, Module 6, Annex 1 – https://decent.erasmus.site/wp-content/uploads/2019/09/DECENT-IO1-Module-6-EN.pdf