Μέρος A – Εισαγωγή και μεθοδολογία

Σύστημα «Buddy» που σχεδιάστηκε για πρόσφυγες

Πολλές φορές, οι πρόσφυγες έχουν βιώσει βία, κίνδυνο, αβεβαιότητα και κακουχίες. Όταν φτάνουν στη χώρα στην οποία καταφεύγουν, η βοήθεια και η φροντίδα είναι απαραίτητες προκειμένου να μπορέσουν να ξεκινήσουν μια νέα ζωή. Οι πρόσφυγες μπορούν να έχουν επιτυχία και ευημερία μόνο εάν υπάρχουν διαθέσιμες διάφορες υπηρεσίες (κυβέρνηση, ΜΚΟ, εθελοντές …) που έχουν τους πόρους για να παρέχουν βοήθεια.

Το Σύστημα «Buddy» για πρόσφυγες, γνωστό σε ορισμένες χώρες και ως σύστημα καθοδήγησης, είναι μια καινοτόμος μέθοδος για τη σύνδεση ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς και για την προώθηση και διευκόλυνση της κοινωνικής ενσωμάτωσης. Οι buddies είναι εθελοντές που τοποθετούνται σε ζευγάρια με πρόσφυγες, δικαιούχους επικουρικής προστασίας ή αιτούντες άσυλο για να τους βοηθήσουν να ανταπεξέλθουν στην καθημερινή ζωή στη νέα χώρα. Συνήθως, ένας «buddy» τοποθετείται σε ζευγάρι με έναν πρόσφυγα, Σύμφωνα με συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στη Σουηδία εντός του πλαισίου του έργου SOFIE, τα ενδιαφερόμενα μέρη ανέφεραν ότι ο εθελοντισμός συμβάλλει αναμφίβολα στην ενσωμάτωση των νεοαφιχθέντων ατόμων. Ωστόσο, πρέπει να βρεθεί και κοινό έδαφος. Αν είναι εφικτό, τοποθετήστε σε ζευγάρι έναν εθελοντή και έναν πρόσφυγα που έχουν περίπου την ίδια ηλικία και έχουν κοινά ενδιαφέροντα. «Το πρόβλημα είναι όταν η ενσωμάτωση γίνεται καθήκον αντί αμοιβαία αλληλεπίδραση», ανάφερε μια συνεντευξιαζόμενη. «Τότε είναι περισσότερο μια αμφίδρομη σχέση που δεν επικεντρώνεται στη “λήψη βοήθειας”», πρόσθεσε. Η ιδέα του συστήματος «buddy» είναι ότι και τα δύο μέρη πρέπει να απολαμβάνουν και να κερδίζουν κάτι από αυτή την ανταλλαγή.

Οι δραστηριότητες που αναλαμβάνονται ποικίλλουν: ο «buddy» μπορεί να προσφέρει γλωσσικά μαθήματα, βοήθεια με τις επισκέψεις στις αρχές και στους γιατρούς, να περάσει τον ελεύθερο του χρόνο μαζί με το άλλο άτομο. Η κεντρική πτυχή αυτής της απλής αλλά αποτελεσματικής μεθόδου είναι πάντα η διευκόλυνση της κοινωνικής ενσωμάτωσης. Ωστόσο, και οι δύο πλευρές επωφελούνται από αυτές τις συναντήσεις: χάρη στην επαφή με τους εθελοντές, οι πρόσφυγες μπορούν να αναπτύξουν με καλύτερο τρόπο το κοινωνικό τους δίκτυο. Οι buddies τους λειτουργούν ως μια συναισθηματική άγκυρα, υποστηρίζουν τον προσανατολισμό στον νέο πολιτισμό και αποτελούν το σημείο επαφής για ερωτήματα και προβλήματα. Επιπρόσθετα, οι γλωσσικές δεξιότητες για τη γερμανική γλώσσα προωθούνται με έναν διασκεδαστικό και πρακτικό τρόπο. Το σύστημα «buddy» επιτρέπει στους πρόσφυγες να κτίσουν μια σχέση εμπιστοσύνης που παρέχει σταθερότητα και υποστήριξη.

Η συμμετοχή στο έργο «buddy» είναι, επίσης, άκρως εμπλουτιστική και για τους εθελοντές «buddies». Το να είναι κανείς μέρος του συστήματος «buddy» σημαίνει ότι μαθαίνει και εξελίσσεται μαζί με τα άλλα άτομα. Η σχέση με έναν πρόσφυγα δίνει στον «buddy» ποικιλόμορφες, νέες εντυπώσεις και προσωπικές εμπειρίες. Γενικά μιλώντας, οι «buddies» βιώνουν τη διεύρυνση των οριζόντων τους μέσα από την επαφή με ανθρώπους από διαφορετικά πολιτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα, έχουν την ευκαιρία να αντιληφθούν το δικό τους περιβάλλον από διαφορετικές οπτικές γωνίες και να αναλάβουν, ακόμα, δράση ενάντια σε αδικίες που προκαλούνται από διάφορες πολιτικές. Έτσι, η συνεργασία καθιστά εφικτή την απόκτηση νέων γνώσεων και δεξιοτήτων στην αντιμετώπιση ζητημάτων διαφυγής, μετανάστευσης και διαπολιτισμικότητας.

Ωστόσο, το αποτέλεσμα της έρευνας που πραγματοποιήθηκε εντός τους πλαισίου του SOFIE είναι ότι ο εθελοντισμός ως «buddy» δεν απαιτεί ειδική κατάρτιση. Παρόλο που δεν απαιτούνται οποιεσδήποτε επίσημες καταρτίσεις, υπάρχουν προσδοκίες, ειδικά από την οπτική γωνία των προσφύγων: ένας ιδανικός «buddy» είναι πολύ επικοινωνιακός, αφού πρέπει να ενισχύει την ανοικτή επικοινωνία, να παρέχει σχετικές πληροφορίες και να ενθαρρύνει τη συνεχή μάθηση. Επιπλέον, ενεργεί ως παρακινητής και ηγέτης, βοηθώντας στην οικοδόμηση αυτοπεποίθησης στους πρόσφυγες. Στον ρόλο του/της ως οδηγός, προσφέρει καθοδήγηση σε πολλές καταστάσεις και μεταφέρει τις γνώσεις του/της. Η προσαρμοστικότητα, η ευελιξία και η συμπόνια είναι δεξιότητες καίριας σημασίας σε έναν εθελοντή-«buddy». Επιπλέον, οι πρόσφυγες αναμένουν από τους buddies τους να επιδείξουν γνώση του κοινωνικού και νομικού συστήματος (ειδικά σε ό,τι αφορά το σύστημα ασύλου, τα δικαιώματα και τις ευθύνες των προσφύγων/αιτούντων άσυλο, τις δημόσιες αρχές), να δείξουν πολιτισμική κατανόηση και να κατανοήσουν τις πολιτισμικές διαφορές αντίστοιχα.

Οι προσδοκίες αυτές, σπάνια ικανοποιούνται πλήρως. Το κάθε πλαίσιο θέτει πολλές φορές φραγμούς και δυσκολίες, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως. Οι παρανοήσεις, οι εξαπατήσεις και οι παρεξηγήσεις μπορούν να μειωθούν προσφέροντας στους εθελοντές εξατομικευμένες καταρτίσεις. Με τη βοήθεια του παρόντος οδηγού «Βέλτιστες Πρακτικές για το Σύστημα “Buddy”», οι οργανισμοί όχι μόνο μπορούν να προετοιμάσουν τους εθελοντές τους καλύτερα για να εργαστούν με πρόσφυγες, αλλά μπορούν, επίσης, να εφαρμόσουν το σύστημα «buddy» από το οποίο θα επωφεληθούν. Η προτεινόμενη προσέγγιση ενισχύει την υποστήριξη, την ανταλλαγή γνώσεων και τον πολιτισμικό διάλογο, και επομένως διευκολύνει την κοινωνική ενσωμάτωση.